IMKB'DE AZ ZARAR ETMENİN YOLLARI NELERDİR???

Aşağıdaki alınıtı gerçekten çok iyi. Vedat Bey'in ellerine sağlık.


Evrensel Prensipler=
Burada özellikle deginmek istedigimiz dünyanin heryerinde geçerli Prensiplere can yelegi gibi sarilirsaniz, borsada hayatta kalma sansiniz yükselir.
5 ANA KURAL =
Söylentiyi (beklentiyi!) satin alip, gerçegi satin.
Sonrakine biraz kazanç birakin, kar realizasyonu yapmaktan kimse batmamistir.
Hiçbir zaman ödünç fonlarla spekülasyon yapmayin.
Disiplininizi koruyun!
Ilk zarar en iyi zarardir, zararinizi edip yola devam edin.
Bu kurallarin yaninda yüzlercesi daha vardir. Daha yakisikli olanlarini da duymus olabilirsiniz.
Söylentiyi alip gerçegi satmak konusunda güzel örnekler vardir. Her ay basinda enflasyon oranlari açiklanir ve enflasyon düsük bekleniyorsa ve de beklendiginden de düsük çiktiysa, piyasaya hemen satis gelir. Bizce bunu anlamaktan kolay bir sey yok; iyi çikacagi fikriyle mala girdiniz ve iyi çikti, siz ne yapmak için almistiniz?
Madem aldiginiz hisseler beklediginiz gibi (söylendigi gibi) yükseldi, o halde satin ve kagit üzerinde ettiginiz kazanci nakit paraya çevirip bir soluklanin…Artik bundan sonra hisse düser mi daha mi yükselir onu da baska beklentisi olanlara birakin…
Yahut ödünç fonlarla spekülasyon yapanlarin durumuna bakalim;
Ama önce bir Türk atasözü;
“Essegi yardan uçuran; bir tutam ot!”
Sunu bastan biliniz ki, piyasanin sadece ve sadece yukariya gitme ihtimali oldugunda, ödünç fonlarla spekülasyon para kazandirir; Piyasaya çok sert ve uzun süreli bir alis gelecektir. Boga piyasasi kesindir. O zaman belki! Evet sadece belki, bu sekilde daha hizli büyüyebilirsiniz. (yani sermayenizi büyütebilirsiniz, yoksa boyunuzun büyümesinden bahsetmiyoruz.)
Herkes hesabi biliyordur :
¦ eger sermayenizin %30’unu kaybederseniz, ayni noktaya geri gelmek için kalana %50 kazandirmaniz gerekir.
Yoook,
¦ eger sermayenizin yarisini kaybederseniz, kalan miktari ikiye katlasaniz ancak baslangiç noktaniza geri gelmis olursunuz.
Borç aldiginiz zaman banka veya araci kurumdaki varliginizin yarisi ila on misli araliginda borç bulabilirsniz. (Gerçektende, on misli kredi ile islem yapanlar vardir.Ne diyelim? bkz. atasözü.)
Bire bir kredi aldiginizi düsünelim: yani piyasa degeri 100 lira olan hisse senediniz karsiliginda bir o kadar da borsadan mal aldiniz. Hisseniz %20 yukari gittiginde 20 yerine 40 lira kazandiniz. Sizin anaparadan borç faizleri, kurtaj olarak örnegin 2 lira düsülürse, hisseleri satip borcunuzu faiziyle ödediginizde (100+2), net 138 lira falan· kazanirsiniz. Fakat isler %20 kötüye giderse anaparaniz çok daha hizli azalacaktir. 200 lira degerinde hisseden 40 lira zarar edip borcunuzu faiz ve sair giderleri ile (100+2) ödeyeceksiniz.Böylece sermayeyi 58 lira gibi bir düzeye indirmis olacaksiniz.
Eger daha hizli bir kayip olursa, mesela -%35 gibi, yabancilarin “margin call” dedigi, bizde ise “para ilave edin” diyebilecegimiz bir duruma düsersiniz. Çünkü pozisyonunuz üçte bire inmistir. Eger hisse borc dengesini istenen seviyede tutmak için para yatirmazsaniz Banka rehin tuttugu mallariniza karsilik, faizleri de hesaplayip, piyasadaki likidite riskini de düsünerek mallarinizi, size hiç zahmet çikartmadan, sizin yerinize satacak ve hakki olan -yani sizin kaybettiginiz- parayi tahsil edecektir. Bu tasfiyeden sonra size de kalan kirintilari alip gitmek kalir.
Ülkemizde aldiginiz bu ilave riskleri azaltmaniza yarayacak (hedge) baska yatirim enstrümanlari olmadigi için aldiginiz riskler hep tek yönde olmaktadir.
Ancak hersey sirayla. Önemli olan soru su; bunlari ögreninceye kadar kaç para kaybettiniz?
Burada dürüst bir sekilde durun ve kendinize sorun; yukaridaki kurallari ögrenmis miyim? Diye. Yani disiplininizi koruyun!
Yok eger hala ögrenmemisseniz, siz kurtarmak çok zor olacak.
Eger “Ben para kaybetmeden ögrendim, ben bunlari zaten biliyorum.” diyorsaniz, ya bir borsa dahisisiniz, ya da “kendi” paranizi kaybetmeden ögrenen sansli gruptansiniz. (“Baskalarinin parasi” oyununa girmeyi basarmissaniz, size anlatacak pek bir sey kalmadi diyebilirim, yine de kitabi okudugunuz için tesekkürler.J )
----------------
Altin Kural=
Yeteri kadar para kaybederek bu dersleri aldiginiza göre, simdi hayatta kalmanin ALTIN kuralina gelebiliriz.
Bu altin kurali ögrenmek için çok uzun ve acili bir yoldan geçmek zorunda kalmis olabilirsiniz.
Altin kural olmaksizin yukarida ögrendiginiz bes ana kuralin da hiçbir anlami olmayacaktir, o yüzden yukaridaki kurallari ögrenip, “herseyi ögrendim.” artik diyerek bir kenara çekilemezsiniz.
Altin Kural = Sermayenin korunmasi, her zaman sermayenin büyütülmesinden önce gelmelidir!
Firsatlar balik gibidir; her zaman kaçani büyük olur. Ancak unutmamalisiniz ki, gene denizdeki baliklar gibi, firsatlar da bitmez.
IMKB siz girmeden önce çalisiyordu, sizden sonra da çalisacak. Siz öldükten sonra bile borsalar devam edecek, haberiniz var mi?
“Tüh, kazanamadim! Firsat kaçti!” dediginiz anda durup, “tüm firsatlar bitti mi?” diye bir sorun bakalim.
Yaninizdakiler çok iyi kazanip siz kazanamadiginizda, moraliniz bozulup, hassas egonuz kirildiginda, yanlis hamleler yapacaginiza sakin olmayi basarmalisiniz.
Geçmise takili kalmayin, kaçan firsat her ne boyda olursa olsun, kaçmistir.
Bu gibi hususlara takilirsaniz disiplininizi kaybedersiniz.
Bir firsat kaçtigi için, bunu kendine yediremeyerek, bankadan kredisini çogaltip, gücünün üstünde risk alan ve “sansini” çevirmeye çalisan yatirimci, uzun vadede yipranacaktir.
Bu satirlarin yazari “çok risk = çok para” önermesinin tamamen yanlis olduguna inanir. Bu hurafe!, risksiz para kazanmak isteyenlerin, riskleri baskalarina tasitmak için yaydiklari bir söylentiden ibarettir. Çok risk aldiginizda sadece çok kaybedersiniz!
Dogru hesap sudur; (e’si, be’si yok!J )
“Tüm hesaplarim iyi gider ve bütün iyi ihtimaller gerçeklesirse ne kazanirim?”
“Tüm hesaplarim kötü gider, bütün kötü ihtimaller gerçeklesirse ne kaybederim ?”

%50 kazanmak için %100 sermaye riskine girerseniz, hersey iyi gittiginde 150 olurken, kötü gittiginde hiç bir seyiniz kalmaz.
O zaman; eger %100 riske giriyorsaniz buna degmesi gereklidir. (örnegin rulet masasi gibi; 10$ koydugunuzda 360$ kazanabilirsiniz (%3600!) Bu ihtimal o kadar yüksektir ki, pek çok insan para kaybetmeye deger bulundugundan rulet oynar.)
Aldiginiz risklerin ne ugruna oldugunu hesaplamadan risk alirsaniz, sermayenizi küçültme ihtimaliniz yükselir.
Farkedeceginiz gibi yukarida bahsettigimiz 5 ana+1 altin kuraldan prensipler, her ülkede ve her borsada geçerlidir.
Yerel Kurallar =
Gelelim bizim borsamizin yerel kurallarina;
Tüm borsalar ve bizim borsamiz için geçerli olan kurallari yukarida yazdik. Bunlari bilmeniz zaten sart!
IMKB için ekstra kurallarin basinda su geliyor;
“Uzun vadeli düsünmeyin!” Her kim ki size “uzun vadeli düsünün.”, diyorsa, kafanizin bir kösesinde alarm zilleri çalmaya baslasin. 300’e yakin kagit arasindan itinayla seçip verilen “uzun vadede su kadar kazandi!” örneklerini çöpe atin!
Bu gerçekleri yazdigimiz için “piyasadaki” bir çok kisiyi karsimiza aldigimizi biliyoruz. Ancak bireysel yatirimciyi dograya, dograya, kusbasi yapanlarin söylemlerini yazmak gerekiyordu.
1998 çöküsü basladigindan beri, gazete, televizyon, araci kurum, dergi, velhasil tüm yorum yapan uzmanlar(!) ayni seyi tekrarladilar; “elinde pahali hissesi olanlar panik satislardan kaçinsin ve tutsun, yeni hisse almak için acele etmeyin. Uzun vadede iyiye gidecek.”
Sonra gene;
“elinde yüksek maliyetli hissesi olanlar tutsun, yeni hisse almak için acele etmeyin. Belki maliyet düsürmek için alim yapabilirsiniz. Uzun vadede iyiye gidecek.”
Sonra bir daha;
“Daha önceki firsatlari satis yönünde degerlendirmemis olanlar hisselerini tutsun, yeni hisse almak için acele etmeyin. Uzun vadede iyiye gidecek. Gecelik repoda kalin.”
Gerçekten de, Agustos ve Eylül 1998 süresince bu çok samimi(!) önerileri dinleyenler, sinir sahibi olup, mide ülserinden firsat bulduklari siralarda kendilerini içkiye vurdular.
Enflasyonu düsünün!”
Enflasyonun bu boyda yüksek oldugu bir ülkede iki sene sonra “Canim, bir zamanlar 5000 liraya almistik, simdi 10.000 ediyor.” demek, ne kadar anlamliysa, sizin uzun vade kazançlariniz da, o kadar anlamlidir.
Hazine bonosunu 45.000 liradan alip bir sene sonra zaten 100.000 liraya satiyorsunuz, hem de devlet güvencesiyle! Begenmeyip borsaya girdiyseniz, demek ki beklentiniz bunun üstünde olmali.
Bir koyup bir daha alinca, skor ancak esitleniyor; (enflasyon 1-bizim takim 1)
“Bunun üstünde kazanmali ki enflasyonu yenelim.” Dediniz ve borsaya geldiniz.
5.000 liralik bir kagit atagina basladiginda duymussunuzdur; “önce 20.000 sonra 60.000 olacak.” diye. Oyunu kuranlar 20.000 yollarinda kagidi satarken, siz 60.000 olacak diye bekleyenler arasinda kalirsaniz, uzun vadede kazançlariniz enflasyona yenik düsecektir. Böyle durumlarda, ani kazanç parlamalarini degerlendirip, bir an önce gecelik repo siginagina geri dönmek stratejisi en iyi stratejidir.
“Kisa vadeli hareket yapin!” Tipki uzun vadeli düsünmemeniz gerektigi gibi, kisa vadeli hareket yapmaniz da gerekmektedir.
Size “tutun” diyen lobi, ayni zamanda “kisa vadeli oynamayin!” diye uyarida bulunuyorsa dikkat edin. Borsalar düstügünde “kisa vadeli oynamayin!” önerileri gelmeye baslar. Çünkü bu düzeylerde yapilacak kisa vadeli kazanç hareketleri fiyat olusturarak hizli bir rebound yükselisi engelleyecektir.
Siz asagilardan aldiginiz mali hemen iki tick (kademe) yukariya satisa koydugunuzda, asagi trendi güçlendirirsiniz. Tepkilerde siz para kazanirken, malina kiyamayanlar zarar edebilirler. Eger asagi seviyelerden kisa vadeli çalisir ve zarar ederseniz, çok hizli bir sekilde piyasa sizin aldiginizdan da asagilara gelir ki, bu bunlarin isine gelmez, mallari satamamis olurlar.
Borsada uzun vadede tutmaya degen kagitlar da vardir. Iyi temettü veren (her iyi kazanan iyi temettü vermez!) kagitlari uzun vadeli tutabilirsiniz.
Ancak temettü verimi düsük, “ileride söyle böyle olacak.” Diye yükselen kagitlari uzun vadede tutanlar çogunlukla zarar ederler.
Kimse piyasadan güçlü degildir!. Bir düsüs sirasinda dünyayi siz tutamazsiniz! Birakin, zarar edin ve satin.
Ancak bunu bilenler size “Tutun.” önerisinde bulunurken “siz tutun, ben önce satayim!” demekteler.
Biraz yada kismen hamile kalinamayacagina göre, yeniden pozisyon açmayi dogru bulmuyorsaniz, piyasa da asagi gidiyorsa satmayip tutmak niye? Kaybedecek paraniz mi çok? Kagitlari bedavaya mi aldiniz?


H. VEDAT GÜRER 1998

Sorunuz mu var ?
Yatırımcı Okulu' nda yer almasını istediğiniz sorularınızı lütfen bize yollayın...
okul@strateji.com.tr